ضدآفتاب؛ قدیمی‌ترین راز پوست سالم

هر موجودی که روی زمین زندگی می‌کنه، از درخت گرفته تا حیوان، تحت تأثیر اشعه خورشید قرار می‌گیره. حتی درخت‌های جوان رو برای اینکه آفتاب نسوزونشون، با یه ماده سفید می‌پوشونن که نور رو بازتاب بده و جذب نشه. ما آدم‌ها فکر می‌کنیم ضدآفتاب یه اختراع مدرنه، ولی واقعیت اینه که سه هزار سال پیش هم بلد بودیم ازش استفاده کنیم.

وقتی مصری‌ها ضدآفتاب می‌زدن

مصری‌ها خدایان متعددی داشتن و یکی از خدایانشون خورشید بود. ولی همون کسی که مقابل خورشید برای عبادت می‌ایستاد، قبل از مراسم به خودش عصاره برنج می‌زد، و بدنش رو با روغن نارگیل چرب می‌کرد. بعدها فهمیدن روغن نارگیل جلوی آفتاب‌سوختگی رو می‌گرفته. آب برنج هم التیام‌دهنده خوبی بود و وقتی آفتاب‌سوختگی می‌زدن، سریع خوب می‌شد.

مردم قدیم چیزهایی که برایشون مفید بود رو کم‌کم مقدس می‌کردن. همین الان هم هر محصولی که روغن نارگیل داره، یه اثر ضدآفتاب ضعیف هم داره، ولی نه به اندازه‌ای که جای ضدآفتاب واقعی رو بگیره.

چقدر ضدآفتاب بزنیم؟

این مهم‌ترین چیزیه که اکثرمون اشتباه می‌کنیم. اون مقدار کمی که معمولاً می‌زنیم، همون که انتظار داریم بعد از ماه‌ها اثر کنه، کافی نیست. ضدآفتاب برای اینکه درست کار کنه، به مقدار کافی نیاز داره:

• ضدآفتاب مایع (فلوئید) — سه بند انگشت برای صورت
• ضدآفتاب کرم — دو تا دو و نیم بند انگشت کافیه

اگه کمتر از این بزنی، واقعا محافظت کافی نداره و نتیجه نمی‌گیری.

دو نوع ضدآفتاب داریم

ضدآفتاب‌ها به دو دسته تقسیم می‌شن، فیزیکی و شیمیایی، و نحوه کارشون کاملاً با هم فرق داره.

ضدآفتاب فیزیکی (مینرال)

مثل یه آینه روی پوست عمل می‌کنه. نور خورشید رو بازتاب می‌ده و نمی‌ذاره جذب پوست بشه. جذب پوست نمی‌شه، روی سطح پوست می‌مونه. مواد اصلیش ZnO (زینک اکساید) و TiO2 (تیتانیوم دی‌اکساید) هستن. یه اشکال بزرگش اینه که ممکنه رد سفیدی روی پوست بذاره، مخصوصاً روی پوست‌های تیره‌تر.

نکته مهم: اگه روی ضدآفتاب فیزیکی کرم دیگه‌ای بزنی، دیگه نمی‌تونه نور رو بازتاب بده، عملاً ضدآفتاب نزدی.

ضدآفتاب شیمیایی

اجازه می‌ده نور بتابه و جذب بشه، ولی نمی‌ذاره جذب پوست بشه. خودش جذبش می‌کنه و اکسید می‌شه. سبک‌تره، رد سفیدی نمی‌ذاره، و می‌شه روش کرم و مکاپ زد. برای اکثر آدم‌ها راحت‌تره.

کدوم برای من مناسبه؟

بستگی داره به وضعیت پوستت:

• بچه‌ها: فقط ضدآفتاب فیزیکی. پوست بچه حساسه و ضدآفتاب فیزیکی جذب پوست نمی‌شه
• بارداری و شیردهی: فقط ضدآفتاب فیزیکی
• پوست حساس، روزاسه، یا پسوریازیس: فقط ضدآفتاب فیزیکی
• بقیه: فرقی نداره فیزیکی بزنی یا شیمیایی یا ترکیبی از هر دو. مهم اینه که بزنی

ضدآفتاب فیزیکی خیلی خوب و بی‌ضرره، ولی اشکال بزرگش رد سفیدیه، مخصوصاً برای پوست‌های گندمی و تیره‌تر که ممکنه برای بعضی‌ها اذیت کننده باشه.

چطور بفهمم ضدآفتابم فیزیکیه یا شیمیایی؟

پشت محصول رو نگاه کن. اگه ZnO یا TiO2 توی لیست ترکیبات بود، فیزیکیه. اگه این دو تا نبود، شیمیاییه. بعضی محصولات هم ترکیبی هستن و هر دو رو دارن.

یه نکته: بعضی محصولات می‌نویسن «Physical Sunblock» یا «Mineral» این یعنی فیزیکیه. بعضی‌ها هم می‌نویسن «No Chemical Sunscreen» باز هم همینه.

یه چیزی که خیلی‌ها نمی‌دونن

اگه روی ضدآفتاب فیزیکی کرم‌پودر بزنی، انگار اصلاً ضدآفتاب نزدی. چون ضدآفتاب فیزیکی باید روی سطح پوست بمونه تا نور رو بازتاب بده، اگه چیزی روش بزنی، این عملکرد از بین می‌ره.

اگه می‌خوای مکاپ هم داشته باشی، ضدآفتاب شیمیایی انتخاب بهتریه.

نتیجه‌گیری

ضدآفتاب مهم‌ترین قدم روتین پوستیته. چون هیچ روشن‌کننده‌ای بدون ضدآفتاب نتیجه نمی‌ده.اگه هنوز ویتامین سی توی روتینت نیست، [اینجا بخون] و [مقاله روتین روشن کننده]

اگه نمی‌دونی کدوم ضدآفتاب برای پوستت مناسبه، میتونی از مشاوره آنلاین دکتر فرشته صفایی استفاده کنین.

 

سوالات متداول

ضدآفتاب رو قبل یا بعد از مرطوب‌کننده بزنم؟

بعد از مرطوب‌کننده. ترتیب درست اینه: سرم، مرطوب‌کننده، ضدآفتاب. ضدآفتاب باید آخرین لایه روی پوست باشه، مخصوصاً اگه فیزیکیه. اگه چیزی روش بزنی، عملکردش صفر می‌شه.

هر چند ساعت باید ضدآفتاب تجدید کنم؟

هر دو ساعت، اگه زیر آفتاب مستقیم هستی. اگه داخل خونه یا اداره‌ای و پنجره‌ای نیست، یه بار صبح کافیه. ولی اگه بیرون می‌ری، تجدید فراموش نشه. ضدآفتاب‌هایی که SPF بالا دارن هم از این قانون مستثنی نیستن.

ضدآفتاب بدون آفتاب هم لازمه؟

بله. اشعه UVA از ابر رد می‌شه، از شیشه رد می‌شه، و حتی در روزهای ابری هم پوست رو تحت تأثیر قرار می‌ده. UVA همونیه که باعث پیری پوست و لک می‌شه، نه لزوماً آفتاب‌سوختگی. پس حتی اگه آفتاب نمی‌بینی، پوستت داره اشعه می‌گیره.

SPF بالاتر یعنی بهتر؟

نه لزوماً. SPF 30 حدود ۹۷٪ اشعه UVB رو فیلتر می‌کنه، SPF 50 حدود ۹۸٪. تفاوت عملی‌شون خیلی کمه. مهم‌تر از SPF، مقدار ضدآفتابیه که می‌زنی و اینکه به موقع تجدیدش می‌کنی. SPF 30 که به‌درستی استفاده بشه، از SPF 100 که کم زده بشه بهتره.